km-mohammadieh.loxblog.com

ha2008hero@gmail.com

نکته ها و سرگذشتهاى خواندنى

1. وصیتهاى شیخ حسنعلى نخودکى اصفهانى

2. حجّت براى طلاّب

3. تمام علم طب در یک آیه

4. خصلتهاى نیک سگ

1. وصیتهاى شیخ حسنعلى نخودکى اصفهانى

پسرم! تو را به این چیزها وصیّت و سفارش مى کنم:

اوّل، آنکه نمازهاى یومیّه خویش را در اوّل آنها به جاى آورى!

دوم، آنکه در انجام حوایج مردم، هر قدر که مى توانى، بکوشى و هرگز میندیش که فلان کار بزرگ از من ساخته نیست؛ زیرا اگر بنده خدا در راه حق، گامى بر دارد، خداوند نیز او را یارى خواهد فرمود.

سوم، آنکه سادات را بسیار گرامى و محترم شمارى...!

چهارم، از تهجّد و نماز شب غفلت مکن و تقوا و پرهیزکارى پیشه خود ساز!

پنجم، به آن مقدار تحصیل کن که از قید تقلید وا رهى.

2. حجّت براى طلاّب

ملّا صالح مازندرانى رحمه الله از علماى بنام و معروف فرمودند: <<من در پیشگاه خداوند بر طلاب حجت هستم، زیرا احدى از من فقیرتر نبود؛ به طورى که زمانى قدرت تهیه چراغ براى مطالعه نداشتم و در حافظه و استعداد، کسى فراموش کارتر از من نبود. هر زمانى که از منزل خارج مى شدم، در موقع برگشتن خانه ام را گم مى کردم و اسامى فرزندانم را فراموش مى کردم و در سن 30 سالگى شروع به تعلیم (تعلّم) حرف تهجى نمودم؛ ولى با پشتکار و همت زیاد خداوند بر من منّت نهاد و تحصیل علم نمودم.>>

3. تمام علم طب در یک آیه

هارون الرشید، طبیبى مسیحى داشت که بسیار معروف بود. روزى این طبیب به یکى از دانشمندان اسلامى گفت: من در کتاب آسمانى شما چیزى از طب [و پزشکى [نمى یابم؛ در حالى که دانش مفید بر دوگونه است: علم ادیان و [علم] ابدان.

او در پاسخ گفت: خداوند همه دستورات طبّى را در نصف آیه اى از قرآن کریم بیان کرده است: <<کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا>>؛ <<بخورید و بیاشامید؛ ولى اسراف نکنید!>>

و پیامبر ما نیز طبّ را در این دستور خویش خلاصه کرده است: <<اَلْمِعْدَةُ بَیْتُ الدَّاءِ وَ الْحِمْیَةُ رَأْسُ کُلِّ اَلدَّوَاءِ؛ معده خانه دردها و نگهدارى [و پرهیز و کم خورى[ ریشه تمام دواهاست.>>

طبیب مسیحى که این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان براى جالینوس طبى باقى نگذاشته است.

4. خصلتهاى نیک سگ

امیر مؤمنان على علیه السلام فرمود: <<خوشا به حال آن کسى که زندگى اش به سگان شباهت دارد! در زندگى سگ ده خصلت [نیکو] وجود دارد که سزاوار است مؤمن آن را دارا باشد:

1. براى او در بین مردم قدر و منزلتى نیست و این همان حال مسکینان و بیچارگان است.

2. اینکه ملک و مالى ندارد و فقیر است. این همان صفت مجرّدان [و افراد بى اعتنا به دنیاست].

3. براى او خانه و لانه معین نیست و تمام زمین خانه اوست و این از علامات متوکلان است.

4. غالب اوقات را گرسنه به سر مى برد و این از آداب صالحان است.

5. اگر صاحبش صد تا زیانه هم به او بزند، در خانه او را رها نمى سازد و این از صفات مریدان [خدا] است.

6. شب هنگام به جز اندکى نمى خوابد و این حالت محبّان و دوستداران [خداوند] است.

7. اینکه طرد مى شود و در حق او جفا شود؛ ولى اگر او را [با این حال [بخوانند، اجابت مى کند و کینه ندارد و این نشانه خاشعان و فروتنان است.

8. آنکه به آنچه صاحبش از طعام مى دهد، راضى است [و بیشتر نمى خواهد] و این از حالت قانعان است.

9. بیشترین عملش سکوت است و این نشانه خائفان است.

10. هرگاه بمیرد، میراثى به جاى نگذارد و این حالت زاهدان است.

پدیدآورنده: سید جواد حسینى

خبرهاى غیبى در نهج البلاغه

ارائه اخبار آینده و بیان امور غیبى، یکى از ابعاد وسیع نهج البلاغه را تشکیل مى دهد. مجموعا در این کتاب بیش از 75 بار خبر غیبى آمده است که بیشتر آنها تحقق یافته اند.

عالم به غیب ذاتا کسى جز خداوند نیست؛ امّا پیامبر و امامان علیهم السلام با اِذن الهى مى توانند از علم غیبى برخوردار شوند.

مرحوم طبرسى در این باره مى گوید: <<به عقیده شیعه کسى را مى توان بالجمله عالم به غیب توصیف کرد که همه غیبها را بداند و علم او ذاتى باشد و هیچ کس جز خدا این چنین نیست.

و امّا خبرهاى غیبى فراوانى که دانشمندان شیعه و سنّى از على علیه السلام و سایر امامان نقل کرده اند، همه از رسول خدا صلى الله علیه و آله و رسول خدا نیز از خداوند آموخته است.>>

ارائه اخبار آینده و بیان امور غیبى، یکى از ابعاد وسیع نهج البلاغه را تشکیل مى دهد. مجموعا در این کتاب بیش از 75 بار خبر غیبى آمده است که بیشتر آنها تحقق یافته اند.

عالم به غیب ذاتا کسى جز خداوند نیست؛ امّا پیامبر و امامان علیهم السلام با اِذن الهى مى توانند از علم غیبى برخوردار شوند.

مرحوم طبرسى در این باره مى گوید: <<به عقیده شیعه کسى را مى توان بالجمله عالم به غیب توصیف کرد که همه غیبها را بداند و علم او ذاتى باشد و هیچ کس جز خدا این چنین نیست.

و امّا خبرهاى غیبى فراوانى که دانشمندان شیعه و سنّى از على علیه السلام و سایر امامان نقل کرده اند، همه از رسول خدا صلى الله علیه و آله و رسول خدا نیز از خداوند آموخته است.>>

منبع علم امام

از نظر شیعه، امام معصوم علیه السلام داناترین فرد زمانش مى باشد و به تمام احکام شریعت احاطه کامل داشته، از حوادث آینده اطلاع و آگاهى دارد؛ منتهى این علوم را از طریق مکتب و کلاسهاى رسمى به دست نیاورده؛ بلکه علوم وى به یکى از سه طریق ذیل حاصل مى شود:

1. خداوند متعال

سرمنشأ اصلى علوم انبیاء و ائمّه علیهم السلام از علم لایزال و بى منتهاى الهى است. این حقیقت را امام جواد علیه السلام این گونه بیان نموده است: <<من جوادم. من عالم به نسبهاى مردم در صلبها [ى پدران] مى باشم. من داناترین [مردم] به باطن و ظاهر شما و آنچه شما به سوى آن برمى گردید، هستم؛ <<عِلْمٌ مُنِحْنا بِهِ مِنْ قِبَلِ خالِقِ الْخَلْقِ اَجْمَعِینَ وَبَعْدَ فَناءِ السَّمواتِ وَالاَْرَضِینَ؛ علمى که از طرف خالق همه مخلوقات بعد از فناى آسمانها و زمینها به ما عطا شده است.>>

على علیه السلام در این باره مى فرماید: <<تَاللّهِ لَقَدْ عُلِّمْتُ تَبْلِیغَ الرِّسالاتِ، وَاِتْمامَ الْعِداتِ وَتَمامَ الْکَلِماتِ، وَعِنْدَنا اَهْلَ الْبَیْتِ اَبْوابُ الْحُکْمِ وَضِیاءُ الاَْمْرِ؛ به خدا سوگند! تبلیغ رسالتها، وفاى به پیمانها و تفسیر اوامر و هشدارهاى الهى به من آموزش داده شده و درهاى دانش و روشنایى امور [انسانها] نزد ما اهل بیت [پیامبر صلى الله علیه و آله ] است.>>

ابن ابى الحدید معتزلى (درگذشته 655 ق) مى نویسد: <<ما انکار نمى کنیم که در میان افراد بشر اشخاصى باشند که از غیب خبر بدهند؛ امّا مى گوییم آگاهى آنان از غیب مستند به خداوند است و خداوند وسیله آگاه شدن آنان را از غیب فراهم مى آورد.>>

2. پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله یا امام قبلى

اگر چه علوم ائمّه علیهم السلام به خدا منتهى مى شود، ولى در روایات گاه مستقیما این علم به خداوند نسبت داده شده و گاهى نیز به پیغمبر یا امام قبلى نسبت داده شده است.

حضرت على علیه السلام در مورد علم غیب خود در پاسخ به یکى از اصحاب خود که سؤال کرد: <<اى امیر مؤمنان! آیا به تو علم غیب داده شده است؟>>، با تبسّم فرمود: <<یا اَخا کَلْبٍ! لَیْسَ هُوَ بِعِلْمِ غَیْبٍ وَاِنَّما هُوَ تَعَلُّمٌ مِنْ ذِى عِلْمٍ، وَاِنَّما عِلْمُ الْغَیْبِ عِلْمُ السّاعَةِ... فَهذا عِلْمُ الْغَیْبِ الَّذِى لا یَعْلَمُهُ اَحَدٌ الاَّ اللّهُ، وَما سِوى ذلِکَ فَعِلْمٌ عَلَّمَهُ اللّه نَبِیَّهُ فَعَلَّمَنِیهِ وَدَعا لِى بَاَنْ یَعِیَهُ صَدْرِى وَتَضْطَمَّ عَلَیْهِ جَوانِحِى؛ اى برادر کلبى! این اخبارى را [که خبر مى دهم] علم غیب نیست؛ علمى است که از دارنده علم آموخته ام. همانا علم غیب، علم قیامت است... این است آن علم غیبى که غیر از خدا کسى نمى داند. جز اینها، علومى است که خداوند به پیامبرش تعلیم داده (علم غیب اکتسابى) و او به من آموخته است. و [پیامبر صلى الله علیه و آله ] دعا کرد که خدا این [دسته از علوم و اخبار ]را در سینه ام جاى دهد و اعضا و جوارح [بدن] من از آن پر گردد.>>

در اینجا این پرسش مطرح مى شود که در جملات فوق امام على علیه السلام مى فرماید: <<من غیب نمى دانم؛ ولى در برخى کلمات فرموده: من علم غیب مى دانم، از جمله فرمود: <<وَاللّهِ لَوْ شِئْتُ اَنْ اُخْبِرَ کُلَّ رَجُلٍ مِنْکُمْ بِمَخْرَجِهِ وَمَوْلِجِهِ وَجَمِیعِ شَأْنِهِ لَفَعَلْتُ وَلکِنْ أَخافُ اَنْ تَکْفُرُوا فِىَّ بِرَسُولِ اللّهِ؛ به خدا سوگند! اگر بخواهم مى توانم از همه خصوصیّات هر کدام شما (که از کجا و چگونه و به چه هدف آمده) از آغاز و پایان کارش و از تمام شئون زندگیش شما را آگاه سازم؛ امّا مى ترسم که [با این گونه خبرها] درباره من نسبت به رسول خدا صلى الله علیه و آله کافر شوید (و درباره من غلو کنید و مرا از رسول خدا بالاتر بدانید و یا به خدایى من معتقد شوید و این عقیده موجب کفر شما گردد).>>

و یا فرمود: <<وَلَوْ تَعْلَمُونَ ما اَعْلَمُ مِمّا طُوِىَ عَنْکُمْ غَیْبُهُ اِذا لَخَرَجْتُمْ اِلَى الصُّعَداتِ؛ اگر شما همانند من از آنچه بر شما پنهان است، با خبر بودید [از خانه ها ] به سوى بیابانها کوچ مى کردید.>>

و یا در سخن معروفش فرمود: <<فَاسْأَلُونِى قَبْلَ اَنْ تَفْقِدُونِى فَوَ الَّذِى نَفْسِى بِیَدِهِ لا تَسْأَلُونِى عَنْ شَى ءٍ فِیما بَیْنَکُمْ وَبَیْنَ السّاعَةِ وَلا عَنْ فِئَةٍ تَهْدِى مِائةً وَتُضِلُّ مِائَةً اِلاَّ اَنْبَأْتُکُمْ بِناعِقِها وَقائِدِها...؛ پس از من بپرسید پیش از آنکه مرا نیابید، سوگند به خدایى که جانم در دست اوست، نمى پرسید از چیزى که میان شما تا روز قیامت مى گذرد و نه از گروهى که صد نفر را هدایت یا گمراه سازد، جز آنکه شما را آگاه مى سازم (و پاسخ مى دهم) و از آنکه مردم را بدان مى خواند، و آن که رهبریشان مى کند... .>>

بنابراین، جاى این سؤال منطقى است که جمع این دو گروه ازکلمات حضرت چگونه امکان پذیر است؟ پاسخ این است که آنجایى که حضرت مى گوید غیب نمى دانم، یعنى علم غیب ذاتى ندارد و از نزد خود به چنین علمى دست نیافته است؛ اما آنجا که مى فرماید غیب مى دانم، یعنى از طریق خدا و رسول او خبرهاى غیبى را کسب نموده ام.

مرحوم علامه طباطبایى همین پاسخ را در خصوص علم غیب پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله بیان نموده است؛ آنجا که مى گوید: <<خداوند ذاتا از غیب آگاه است و هر کس جز او از غیب آگاه باشد، به تعلیم او خواهد بود و هر جا پیامبر صلى الله علیه و آله آگاهى خود از غیب را انکار مى کند و مى گوید: علم غیب ندارم، معناى آن این است که مستقلاً و ذاتا عالم به غیب نیستم و هر چه مى دانم، از جانب خدا به من آموخته شده است.>>

شاهد این جمع، جملات امیر مؤمنان علیه السلام است که مى فرماید: علوم غیبى را پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به من آموخت؛ <<وَالَّذِى بَعَثَهُ بِالْحَقِّ، وَاصْطَفاهُ عَلَى الْخَلْقِ ما اَنْطِقُ اِلاَّ صادِقا وَقَدْ عَهِدَ اِلَىَّ بِذلِکَ کُلِّهِ، وَبِمَهْلِکِ مَنْ یَهْلِکُ وَمَنْجى مَنْ یَنْجُو وَمَآلِ هذَا الاَْمْرِ وَما اَبْقى شَیْئا یَمُرُّ عَلى رَأْسِى اِلاَّ اَفْرَغُهُ فِى اُذُنَىَّ وَاَفْضى بِهِ اِلَىَّ؛ به خدایى که او (محمد) را به حق برانگیخت و او را بر مخلوقات برگزید، جز به راستى سخن نگویم و به راستى [پیامبر اسلام] همه دانشها را به من سپرده است و از محل هلاکت آن کس که هلاک مى شود و جاى نجات کسى که نجات مى یابد و پایان این حکومت، [همه را به من خبر داده و مرا آگاه نموده است.] هیچ حادثه اى بر من نگذشت، جز آنکه در گوشم نجوا کرد و مرا مطلع ساخت.>>

همچنین امامان دیگر نیز علم غیب خود را به پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله نسبت داده اند، از جمله یحیى بن عبد اللّه بن الحسن به امام هفتم علیه السلام گفت: <<فدایت شوم! اینان (گروهى از مردم) عقیده دارند که شما علم غیب دارید!>> حضرت در جواب او فرمود: <<لا وَاللّهِ ما هِىَ اِلاَّ وَراثَةٌ عَنْ رَسُولِ اللّهِ؛ نه به خدا [آنچه ما مى دانیم از پیامبر آموخته ایم و] آن نیست، مگر به ارث مانده از رسول خدا صلى الله علیه و آله .>>

شیخ مفید رحمه الله (متوفاى 413 ق) مى نویسد: <<کسى را مى توان به طور مطلق داراى صفت <<عالم به غیب>> دانست که علم او ذاتى باشد و از کسى نیاموخته باشد. و علم هیچ کس جز خداوند بزرگ، ذاتى نیست. از این رو، شیعه معتقد است که نباید درباره امامان به طور مطلق گفته شود؛ بلکه باید توضیح داده شود که علم آنان مستفاد از امام قبل و از پیامبر صلى الله علیه و آله و سرانجام به تعلیم الهى است.>>

3. روح القدس

منبع سوم براى علم امامان از جمله امام على علیه السلام ، روح القدس است که به امر الهى با آنها سخن مى گوید. امام باقر علیه السلام فرمود: <<اِنَّ الاَْوْصِیاءَ مُحَدَّثُونَ یُحَدِّثُهُمْ رُوحُ الْقُدُسِ وَلا یَرَوْنَهُ؛ به راستى که اوصیاء [وامامان] محدّث هستند، روح القدس با آنان سخن مى گوید؛ در حالى که او را نمى بینند.>>

نمونه هایى از خبرهاى غیبى

با توجّه به نکات پیش گفته، اکنون به مهم ترین خبرهاى غیبى که در نهج البلاغه آمده است مى پردازیم:

الف. خبرهاى مربوط به بصره

1. غرق شدن بصره

<<وَاَیْمُ اللّهِ لَتَعْزَمَنَّ بَلْدَتَکُمْ حَتّى لاََنِّى اَنْظُرُ اِلى مَسْجِدِها کَجُؤْجُوءِ سَفِینَةٍ اَوْ نَعامَةٍ جاثِمَةٍ؛ سوگند به خدا! سرزمین شما را [آب] غرق مى کند. گویا مسجد شما را مى نگرم که چون سینه کشتى یا همچونان مرغى که بر سینه خوابیده [و بر روى آب مانده] مى باشد.>>

حضرت در پایان خطبه فرمود: <<کَأَنِّى اَنْظُرُ اِلى قَرْیَتِکُمْ هذِهِ طَبَقَها الْماءُ، حَتّى ما یُرى مِنْها اِلاَّ شَرَفُ الْمَسْجِدِ کَأَنَّهُ جُؤجُوءُ طَیْرٍ فِى لُجَّةِ بَحْرٍ؛ گویى شهر شما را مى نگرم که [غرق شده و] آب آن را فرا گرفته و چیزى از آن دیده نمى شود. مگر جاهاى بلند مسجد انگار آن، مانند سینه مرغى بر روى امواج آب دریا.>>

ابن ابى الحدید در شرح این کلمات مى گوید: <<بصره تاکنون دوبار در آب غرق شده است؛ یک بار در زمان <<القادر باللّه>> و بار دیگر در زمان <<القائم بأمر اللّه>>. طغیان آبهاى خلیج فارس این شهر را در آب فرو برد و از آن همه ساختمان، تنها قسمتى از مسجد جامع، همان طور که على علیه السلام خبر داده بود، در میان آب دیده مى شد و در این دو حادثه، تمام خانه ها خراب شد و جمعیّت بسیارى غرق شدند.>>

2. فتنه ها و جنگه

<<فتنه هایى چون پاره هاى شب تار که نیرویى نمى تواند برابر آن بایستد و کسى نتواند پرچمهاى آن را پایین کشد، به سوى شما مى آید، چونان شترى که مهار شده و جهاز بر پشت آن نهاده و ساربان آن را کشانده و به سرعت مى راند. فتنه جویان کسانى هستند که ضربات آنها شدید و غارتگرى آنان اندک است. مردمى با آنان جهاد مى کنند که در چشم متکبّران خوار و در روى زمین گمنام و در آسمانها معروف اند.>> حضرت در ادامه فرمود: <<فَوَیْلٌ لَکِ یا بَصْرَةُ عِنْدَ ذلِکَ مِنْ جَیْشٍ مِنْ نِقَمِ اللّهِ لا رَهَجَ لَهُ، وَلا حَسَّ، وَسَیُبْتَلى اَهْلُکِ بِالْمَوتِ الاَْحْمَرِ، وَالْجُوعِ الاَْغْبَرِ؛ در این هنگام، واى بر تو اى بصره! از سپاهى که نشانه خشم وانتقام الهى است، بى گرد و غبار و صدایى به تو حمله خواهند کرد و چه زود ساکنانت به مرگ سرخ و گرسنگى غبار آلود دچار مى گردند.>>

ب. خبرهاى مربوط به خوارج

حضرت على علیه السلام در باره خوارج خبرهاى غیبى مختلفى داده است که به نمونه هایى چند اشاره مى شود:

1. هشدارهاى قبلى

<<فَأَنَا نَذِیرٌ لَکُمْ أَنْ تُصْبِحُوا صَرْعى بِأَثْناءِ النَّهْرِ بِأَهْضامِ هذا الْغائِطِ عَلى غَیْرِ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ...؛ شما را از آن مى ترسانم! مبادا صبح کنید، در حالى که جنازه هاى شما در اطراف رود نهروان و زمین پست و بلند آن افتاده باشد، بدون آنکه برهان روشنى از پروردگارتان [و حجّت و دلیل قاطعى[ داشته باشید.>>

2. فقط ده نفر باقى ماند

در سال 38 هجرى به هنگام حرکت براى جنگ با خوارج، شخصى گفت: خوارج از پل نهروان عبور کردند. حضرت با آنان صحبت و اتمام حجّت نمود. در این هنگام، گروهى از آنان برگشته، به صفوف امام علیه السلام پیوستند و آنگاه حضرت رو به یاران خود نموده، و فرمودند: <<مَصارِعُهُمْ دُونَ النُطْفَةِ وَاللّهِ لا یُفْلِتُ مِنْهُمْ عَشْرَةٌ وَلا یَهْلِکُ مِنْکُمْ عَشْرَةٌ؛ قتلگاه آنان کنار نهروان است. به خدا سوگند از آنها ده نفر جان به سلامت نمى برند و از شما ده نفر کشته نخواهد شد.>>

ابن ابى الحدید مى گوید: <<این خبر غیبى، یکى از معجزات على علیه السلام است که نقل آن نزدیک به تواتر رسیده است و در نبردى که میان امام و خوارج نهروان رخ داد، همه شاهد بودند که نه نفر از خوارج جان به سلامت بردند و از میان یاران على علیه السلام فقط هشت تن به شهادت رسیدند.>>

3. خوارى و ذلت خوارج

<<اَما اِنَّکُمْ سَتَلْقَوْنَ بَعْدِى ذُلاًّ شامِلاً وَسَیْفا قاطِعا وَأَثَرَةً یَتَّخِذُهَا الظّالِمُونَ فِیکُمْ سُنَّةً؛ آگاه باشید که پس از من با ذلّت همه جانبه و شمشیر برنده و به استبدادى دچار خواهید شد که ستمگران آن را در میان شما به عنوان سُنّت مى گیرند.>>

همان طور که امیر مؤمنان علیه السلام خبر داد، خوارج پیوسته از طرف حکومتها مورد تعقیب قرار مى گرفتند و اموال آنان پیوسته از سوى ستمگران تصاحب مى شد.

4. انقراض خوارج

خبر دیگر این بود که حضرت از انقراض خوارج نیز خبر داد؛ آنجا که فرمود: <<أَصابَکُمْ حاصِبٌ وَلا بَقِىَ مِنْکُمْ أَثرٌ؛ سنگ حوادث و بلا بر شما ببارد؛ چنانکه اثرى از شما باقى نگذارد.>>

در سال 38 هجرى بعد از پایان جنگ با خوارج شخصى گفت: <<اى امیر مؤمنان! خوارج همه نابود شدند.>> حضرت جملاتى فرمود که نشان مى داد آنها بعد از مدّتى منقرض مى شوند: <<کَلاّ وَاللّهِ اِنَّهُمْ نُطَفٌ فِى اَصْلابِ الرِّجالِ، وَقَراراتِ النِّساءِ کُلَّما نَجَمَ مِنْهُمْ قَرْنٌ قُطِعَ حَتّى یَکُونَ آَخِرُهُمْ لُصُوصا سَلاّبِینَ؛ نه هرگز!، سوگند به خدا آنها به صورت نطفه هایى در پشت پدران و رحم مادران وجود خواهند داشت. هرگاه که شاخى از آنان سربرآورد، قطع مى گردد تا اینکه آخریشان به راهزنى و دزدى تن در مى دهد.>>

این جمعیت در اواخر دهه چهارم قرن اوّل هجرى در اثر یک اشتباهکارى خطرناک به وجود آمدند و بیش از یک قرن و نیم بپاییدند؛ زیرا به موجب بى باکیهاى جنون آمیز خویش مورد تعقیب خلفا قرار گرفتند و خود و مذهبشان را به نابودى و اضمحلال کشاندند و در اوایل تأسیس دولت عباسى، به کلى منقرض گشتند.

ج. خبرهاى مربوط به معاویه

1. تسلّط معاویه بر عراق

<<أَمّا اِنَّهُ یَسْتَظْهَرُ عَلَیْکُمْ بَعْدِى رَجُلٌ رَحْبُ الْبُلْعُومِ مُنْدَحِقُ الْبَطْنِ یَأْکُلُ ما یَجِدُ وَ یَطلُبُ ما لا یَجِدُ فَاقْتُلُوهُ، وَلَنْ تَقْتُلُوهُ؛ آگاه باشید! پس از من مردى با گلوى گشاده و شکمى بزرگ بر شما مسلّط خواهد شد که هر چه بیابد، مى خورد و تلاش مى کند آنچه ندارد، به دست آورد. او را بکُشید؛ ولى هرگز او را نمى کشید.>>

مراد از <<رجل>> در کلمات فوق، معاویه است. او نفرین شده پیامبر صلى الله علیه و آله بود؛ زیرا وقتى آن حضرت چند بار او را فرا خواند، جواب داد که مشغول غذا خوردن است. از این رو، حضرت فرمود: <<اَللّهُمَّ لا تَشْبَعْ بَطْنَهُ؛ خدایا [هرگز[ شکم او را سیر مکن!>> از آن پس، معاویه فراوان مى خورد و مى گفت: <<مَلِئْتُ وَما اَشْبَعْتُ؛ [از خوردن] پُر شدم؛ ولى سیر نشدم.>>

در تاریخ نیز آمده که <<معاویه بسیار میل به خوردن و خوش گذرانى داشت و هیکل درشت و شکم برآمده اى براى خود درست کرده بود.>>

او همچنان که حضرت پیش بینى کرده بود، بعد از شهادت على علیه السلام بر عراق مسلّط شد.

2. سبّ على علیه السلام

حضرت در ادامه همان خطبه پیشین مى فرماید: <<اَلا وَاِنَّهُ سَیَأْمُرُکُمْ بِسَبىٍ وَالْبَراءَةِ مِنِّى، فَاَمّا السَّبُّ فَسُبُّونِى فَاِنَّهُ لِى زَکاةٌ وَلَکُمْ نَجاةٌ، وَاَمّا الْبَرَاءَةُ فَلا تَبَرَّأُوا مِنِّى وُلِدْتُ عَلَى الْفِطْرَةِ، وَسَبَقْتُ اِلى الاِْیمانِ وَالْهِجْرَةِ؛ بیدار باشید که او (معاویه) شما را به بدگویى و بیزارى من وادار مى کند؛ بدگویى را [به هنگام اجبار دشمن [اجازه مى دهم که مایه بلندى درجات من و نجات شماست؛ امّا هرگز [در دل [از من بیزارى نجویید که من بر فطرت توحید تولّد یافته ام و در ایمان و هجرت [از همه] پیش قدم بوده ام.>>

معاویه پس از صلح امام مجتبى علیه السلام به شام بازگشت. مردم در اطراف او گرد آمدند و پیروزى اش را تبریک گفتند. اوگفت: <<اى مردم! رسول خدا به من فرمود: تو پس از من به خلافت دست خواهى یافت. پس سرزمین مقدس را برگزین؛ زیرا مردان خدا در آن جمع اند و من شما را برگزیده ام. پس ابو تراب را لعن کنید.>> مردم نیز به دشنام و ناسزاگویى امام على علیه السلام پرداختند.>>

معاویه سبّ امیر مؤمنان علیه السلام را در جامعه اسلامى چنان نهادینه کرده بود که مى پنداشتند نماز جمعه بدون دشنام به امام على علیه السلام کامل نمى شود و به تدریج، این امر براى بنى امیّه عادت شد تا آنکه عمر بن عبد العزیز در دوران خلافت خود این عادت ناپسند را برداشت.

د. حکومت کوتاه مروان و فرزندان او

در سال 36 هجرى مروان بن حکم داماد عثمان در جنگ جمل اسیر شد و امام حسن و امام حسین علیهماالسلام از پدر عفو او را خواستند، حضرت نیز او را عفو کرد و آزاد نمود. حضرت خبرهایى غیبى درباره او و فرزندانش دارد که عبارت است از:

1. خود مروان

بعد از اینکه حسنین علیهماالسلام گفتند: پدر! مروان با شما بیعت مى کند، حضرت فرمود: <<أَوَ لَمْ یُبایِعْنِى بَعدَ قَتْل عُثْمانَ؟ لا حاجَةَ لِى فِى بَیْعَتِهِ! اِنَّها کَفٌّ یَهُودِیَّةٌ لَوْ بایَعَنِى بِکَفِّهِ لَغَدَرَ بِسُبَّتِهِ، اَما اِنَّ لَهُ اِمْرَةً کَلَعْقَةِ الْکَلْبِ أَنْفَهُ وَهُوَ أَبُو الاَْکْبُشِ الاَْرْبَعَةِ، وَسَتَلْقَى الاُْمَّةُ مِنْهُ وَمِنْ وُلْدِهِ یَوْما (مَوْتا) اَحْمَرَ؛ مگر [مروان] پس از کشته شدن عثمان با من بیعت نکرد؟ مرا به بیعت او نیازى نیست! دست او دست یهودى است، اگر با دست خود با من بیعت کند، در نهان بیعت را مى شکند. آگاه باشید، او حکومتى [کوتاه مدّت] مانند [فرصت کوتاه] سگى که با زبان بینى خود را پاک کند، خواهد داشت. و او پدر قوچهاى چهارگانه (چهار فرمانروا) است و امّت اسلام از دست او و پسرانش روزگار خونینى خواهند داشت.>>

همان طور که آن حضرت خبر داده بود، مروان به حکومت رسید؛ امّا حکومت او بیش از نه ماه طول نکشید و از میان چهار فرزندش یعنى: عبد الملک، عبد العزیز، بشر و محمد، عبد الملک خلیفه شد و آن سه، والى مصر و عراق و جزیره گردیدند و امّت اسلامى از مروان و فرزندانش روزهاى خونینى دیدند.

2. تهاجم خونین عبد الملک

<<گویا فاسق آنها (عبد الملک بن مروان) را مى بینم؛ در حالى که با منکر همراه شده و با آن انس گرفته و همنشین مى گردد تا آنکه موى سرش در گناهان سفید گشته و خُلق و خوى او رنگ گناه و منکر مى گیرد. در چنین حالى، کف بر لب به مردم یورش آورد، چونان موج خروشانى که از غرق کردن هر چیزى بى پروا باشد یا شعله اى که تر و خشک را بسوزاند و همه چیز را خاکستر گرداند.>>

در مورد هجوم خونین او به کوفه و کشتن مصعب بن زبیر فرمود: <<گویى او (عبد الملک بن مروان) را مى بینم که از شام فریاد برمى آورد و با پرچمهایش پیرامون کوفه را پر مى کند و چونان شتر خشمگین به کوفه یورش مى آورد و زمین را با سرهاى بریده فرش مى کند. دهانش را گشاد کرده و گامهایش را سخت و سنگین بر زمین مى کوبد. تاخت و تاز او بى امان و پایدار و هجوم او سخت و دشوار است. به خدا سوگند! شما را در اطراف زمین مى پراکند؛ آنگونه که اندکى از شما باقى خواهد ماند، چونان باقیمانده سرمه در اطراف چشم و این وضع خونبار تداوم یابد تا آنکه عقل از دست رفته عرب باز آید.>>

همچنان که على علیه السلام خبر داده بود، عبد الملک بعد از استحکام موقعیت خود در شام در سال 72 هجرى، به عراق و کوفه هجوم برد و با معصب بن زبیر درگیر شد و بعد از کشتن او و نصب حجاج بن یوسف، عراق از جمله کوفه را به خاک و خون کشید.

3. خونریزى حجّاج

<<اَما وَاللّهِ یُسَلَّطَنَّ عَلَیْکُمْ غُلامُ شَقِیفٍ الذَّیّالُ الْمَیّالُ یَأْکُلُ خَضِرَتَکُمْ وَیُذِیبُ شَحْمَتَکُمْ، اِیْهٍ اَبا وَذَحَةً؛ آگاه باشید که به خدا سوگند! پسرکى از طایفه شقیف (حجّاج بن یوسف) بر شما مسلّط مى گردد که هوسباز و گردنکش و ستمگر است سبزه زارهاى (اموال و داراییها) شما را مى چرد و چربى شما را آب مى کند. ابو وذحه بس کن!>>

عبد الملک، حجاج را که به خشونت و خون ریزى شهرت داشت، در سال 82 هجرى به حکومت عراق گمارد و او در طول حکومتش یک صدو بیست هزار نفر را به قتل رساند.

ه . حمله مغول به بصره

<<کَاَنِّى أَراهُمْ (اَنْظُرُ اِلَیْهِمْ) قَوْما کَأَنَّ وُجُوهُمُ الْمَجانُّ الْمُطَرَّقَةُ یَلْبَسُونَ السَّرَقَ وَالدِّیباجَ، وَیَعْتَقِبُونَ الْخَیْلَ المِتاقَ، وَیَکُونُ هُناکَ اسْتِحْرارُ قَتْلٍ حَتّى یَمْشِى الْمَجْرُوحُ عَلَى الْمَقْتُولِ، وَیَکُونَ الْمُفْلِتُ اَقَلَّ مِنَ الْمَأْسُورِ؛ گویا آنان را مى بینم با رخسارى چونان سپرهاى چکش خورده، لباسهایى از دیباج و حریر پوشیده، اسبهاى اصیل را یدک مى کشند و آنچنان کشتار و خونریزى دارند که مجروحان از روى بدن کشتگان حرکت مى کنند و فراریان از اسیر شدگان کمترند.>>

ابن ابى الحدید مى گوید: این غیبى است که وقوع آن را ما بالعیان دیدیم و مردم از صدر اسلام منتظر آن بودند؛ ولى سرانجام در زمان ما این جنایات به وقوع پیوست.

و. فقط نام اسلام

امام على علیه السلام فرموده: <<یَأْتِى عَلَى الناسِ زَمانٌ لا یَبْقى فِیهِمْ مِنَ الْقُرْآنِ اِلاَّ رَسْمُهُ وَمِنَ الاِْسْلامِ اِلاَّ اِسْمُهُ وَ مَساجِدُهُمْ یَوْمَئِذٍ عامِرَةٌ مِنَ الْبِناءِ خَرابٌ مِنَ الْهُدى؛ روزگارى بیاید که در میان مردم از قرآن جز خواندن و قرائت، و از اسلام جز نامى باقى نماند. در آن زمان، مساجد از نظر بنا و ساختمان معمور و آباد است؛ امّا از جهت هدایت [و معنویت [خراب است (مسلمانان به اسم اسلام و قرآن اکتفا مى کنند و رفتن به مساجد هم جنبه تشریفات به خود مى گیرد؛ در صورتى که اسلام وقرآن باید در متن زندگى آنان حاکم باشد).>>

ز . ظهور و برنامه هاى حضرت مهدى علیه السلام

درباره حضرت مهدى علیه السلام خبرهاى غیبى فراوانى در نهج البلاغه آمده است که فقط به دو مورد اشاره مى شود:

1. لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْیا عَلَیْنا بَعْدَ شِماسِها عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلَى وَلَدِها؛ دنیا پس از سرکشى، به ما روى مى کند، چونان شتر مادّه بدخو که به بچه خود مهربان گردد.>>

2. <<یَعْطِفُ الْهَوى عَلَى الْهُدى اِذا عَطَفُوا الْهُدى عَلَى الْهَوى، وَیَعْطِفُ الرَّأْىَ عَلَى الْقُرْآنِ اِذا عَطَفُوا الْقُرْآنَ عَلَى الرَّأْىِ؛ هنگامى که مردم هدایت را پیرو هواهاى نفسانى خود قرار دهند، [مهدى موعود آید و] هواهاى نفسانى را مغلوبِ هدایت مى نماید و نیز هنگامى که مردم قرآن را بر آرا [و نظریات و تمایلات شخصى خود[ تطبیق نمودند، آن حضرت آرا [و نظریات] را تابع قرآن قرار مى دهد.>>

پدیدآورنده: حسین تربتى

شیعه علی (ع)

شیعه که در لغت به معناى پیرو مى باشد، در اصطلاح به کسانى گفته مى شود که جانشینى پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله را حق اختصاصى خانواده رسالت مى دانند و در معارف اسلام پیرو مکتب اهل بیت علیهم السلام مى باشند.

واژه شیعه در زمان رسول خدا صلى الله علیه و آله مطرح بود و سلمان و ابوذر و مقداد و عمّار به شیعه بودن شهرت داشتند.

اشاره

شیعه که در لغت به معناى پیرو مى باشد، در اصطلاح به کسانى گفته مى شود که جانشینى پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله را حق اختصاصى خانواده رسالت مى دانند و در معارف اسلام پیرو مکتب اهل بیت علیهم السلام مى باشند.

واژه شیعه در زمان رسول خدا صلى الله علیه و آله مطرح بود و سلمان و ابوذر و مقداد و عمّار به شیعه بودن شهرت داشتند.

از آنجا که امام اوّل شیعیان على علیه السلام بود، شیعه به نام شیعه على علیه السلام معروف گشت و ریشه اصلى آن نیز کلماتى است که به طور مکرر از رسول خدا صلى الله علیه و آله رسیده است که بارها لفظ <<شیعَتُکَ یا عَلِىُّ>> را به زبان جارى فرمود. آنچه پیش رو دارید، نگاهى است گذرا به شیعه و معنا و اوصاف آن از دیدگاه امیر مؤمنان على علیه السلام ؛ البته قبل از کلمات مولا، مختصرا شیعه را در قرآن مورد بررسى قرار مى دهیم.

شیعه در قرآن

آیاتى از قرآن بر شیعه تطبیق شده است، از جمله آیه ذیل: <<إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ أُوْلَـآلـءِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ * جَزَآؤُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّـتُ عَدْنٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الاْءَنْهَـرُ خَــلِدِینَ فِیهَآ أَبَدًا رَّضِىَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ ذَ لِکَ لِمَنْ خَشِىَ رَبَّهُ>>؛ <<به راستى کسانى که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، بهترین مخلوقات [خدا] هستند. پاداش آنها نزد پروردگارشان، باغهاى بهشت جاویدان است که نهرها از زیر درختانش جارى است، همیشه در آن مى مانند، هم خدا از آنها خشنود است و هم آنها از خدا خشنودند و این [ مقام والا ] براى کسى است که از پروردگارش بترسد.>>

در روایات متعددى که منابع معروف اهل سنّت و همچنین در منابع معروف شیعه نقل شده، آیه <<أُوْلَـآلـءِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ >> به على علیه السلام و شیعیان او تفسیر شده است.

<<حاکم حسکانى نیشابورى>> که از دانشمندان معروف اهل سنّت در قرن پنجم هجرى است، این روایات را در کتاب معروفش به نام <<شواهد التنزیل>> با اسناد مختلف نقل نموده است که تعداد آن به بیش از بیست روایت مى رسد. به عنوان نمونه، به برخى از آنها اشاره مى شود:

1. <<ابن عبّاس>> مى گوید: وقتى که آیه <<إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ أُوْلَـآلـءِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ >>؛ نازل شد، پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به على علیه السلام فرمود: <<هُوَ اَنْتَ وَشِیعَتُکَ تَأْتِى اَنْتَ وَشِیعَتُکَ یَوْمَ الْقِیامَةِ راضِینَ مَرْضِیّینَ وَیَأْتِى عَدُوُّکَ غَضْبانا مُقْحَمینَ؛ منظور از این آیه تو و شیعیانت هستید که در روز قیامت وارد [عرصه محشر] مى شوید؛ در حالى که هم شما [از خدا] راضى هستید و هم خدا از شما راضى است و دشمنت وارد [محشر] مى شود در حالى که خشمگین و به زور به جهنّم مى رود.>>

2. در حدیث دیگرى از <<ابو برزه>> آمده است که وقتى پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله آیه <<خَیْرُ الْبَرِیَّةِ>> را قرائت کرد، فرمود: <<هُمْ اَنْتَ وَشِیعَتُکَ یا عَلِىُّ وَمِیعادُ ما بَیْنِى وَبَیْنَکَ الْحَوْضُ؛ آنها تو و شیعیانت هستید اى على! و وعده گاه من و شما کنار حوض کوثر است.>>

3. از <<جابر بن عبد اللّه انصارى>> نقل شده است که ما خدمت پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله کنار خانه خدا نشسته بودیم، على علیه السلام به سوى ما آمد. هنگامى که چشم پیامبر صلى الله علیه و آله به او افتاد، فرمود: <<برادرم به سراغ شما مى آید.>> سپس رو به کعبه کرد و فرمود: <<وَرَبِّ هذِهِ الْبَنِیَّةِ اِنَّ هذا وَشِیعَتَهُ هُمُ الْفائِزُونَ یَوْمَ الْقِیامَةِ؛ به خداى این بنا (کعبه) قسم که این [مرد[ و شیعیانش در قیامت رستگارند.>>

سپس رو به سوى ما کرد و افزود:<<به خدا سوگند! او قبل از همه شما به خدا ایمان آورد و قیام او به فرمان خدا بیش از همه شماست و وفایش به عهد الهى از همه بیشتر است... .>> جابر مى گوید: در اینجا خداوند آیه <<إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ... هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ >>؛ را نازل فرمود و از آن به بعد هنگامى که على علیه السلام مى آمد، یاران محمد صلى الله علیه و آله مى گفتند: بهترین مخلوق خدا بعد از رسول اللّه صلى الله علیه و آله آمد.>>

همین مضمون از ابن حجر در <<صواعق>>، محمد شبلنجى در <<نور الابصار>> و جلال الدین سیوطى در <<دُر المنثور>> نقل شده است.

بسیارى دیگر از دانشمندان اهل سنت نیز این روایات را در کتب خود نقل کرده اند، از جمله خطیب خوارزمى در <<مناقب>>، ابو نعیم اصفهانى در <<کفایة الخصام>>، طبرى در تفسیر خود، ابن صباغ مالکى در <<فصول المهمّة>> و شوکانى در <<فتح الغدیر>>.

با توجّه به ارزش و منزلت شیعه على علیه السلام خوب است و چهره واقعى شیعه على علیه السلام را از زبان خود مولا بشنویم.

شیعه آبروى اسلام

پیامبر صلى الله علیه و آله بارها فرمود که پیروان من به هفتاد و سه فرقه تقسیم مى شوند و تنها گروه ناجیه شیعیان على علیه السلام هستند. آرى، این شیعه بوده است که با پیروى از امامان خویش از صدر اسلام تا امروز براى حفظ اسلام اصیل که در تشیّع تبلور یافته، فداکاریهاى فراوان نموده و رنجهاى بى شمار را تحمّل کرده است، تا آنجا که در قرن بیست و یکم و در اوج پیشرفتهاى علمى و صنعتى، جهان تشنه شناخت معارف شیعه و مکتب آن است و به خاطر این عظمت است که على علیه السلام فرمود: <<أَلاَ وَإِنَّ لِکُلِّ شَیْءٍ عِزّاً وَعِزُّ الاْءِسْلاَمِ الشِّیعَةُ أَلاَ وَإِنَّ لِکُلِّ شَیْءٍ دِعَامَةً وَدِعَامَةُ الاْءِسْلاَمِ الشِّیعَةُ أَلاَ وَإِنَّ لِکُلِّ شَیْءٍ ذِرْوَةً وَذِرْوَةُ الاْءِسْلاَمِ الشِّیعَةُ أَلاَ وَإِنَّ لِکُلِّ شَیْءٍ سَیِّداً وَسَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجَالِسُ الشِّیعَةِ أَلاَ وَإِنَّ لِکُلِّ شَیْءٍ شَرَفاً وَشَرَفُ الاْءِسْلاَمِ الشِّیعَةُ أَلاَ وَإِنَّ لِکُلِّ شَیْءٍ إِمَاماً وَإِمَامُ الاْءَرْضِ أَرْضٌ تَسْکُنُهَا الشِّیعَةُ؛ بیدار باشید! آگاه باشید! به راستى هر چیزى را عزتى است و عزت اسلام شیعه است. آگاه باشید! براى هر چیزى رکنى است و رکن اسلام شیعه است. براى هر چیزى علوّ و برترى است و برترى اسلام شیعه است. بیدار باشید! براى هر چیزى آقا و سرورى است و سید مجالس، مجالس شیعه است. آگاه باشید! براى هر چیزى آبرویى است و آبروى اسلام شیعه است. بیدار باشید! براى هر چیزى پیشوایى است و پیشواى زمین آن سرزمینى است که شیعه در آن زندگى مى کند.>>

راستى که این همه عظمت جز بر قامت راستین شیعه نزیبد و جز بر پیروان راستین على علیه السلام بر دیگران منطبق نشود. اینجاست که مسئولیت شیعه بودن صد چندان مى شود. مبادا کسى ادّعاى شیعه گرى داشته باشد و باعث عزّت و آبروى اسلام نباشد! به این جهت، ضرورى مى نماید که به دنبال اوصاف شیعیان واقعى برویم و آنها را بشناسیم و در خود ایجاد نماییم.

اوصاف شیعیان على علیه السلام

على علیه السلام اگر آن چنان ازشیعه تعریف و تمجید مى کند، اوصاف دقیق آنان را نیز بیان مى نماید تا هر کسى ادّعاى شیعه بودن و پیرو على علیه السلام بودن را نداشته باشد. برخى از اوصاف و ویژگیهایى که یک شیعه واقعى باید دارا باشد عبارتند از:

1. حلم و علم و عمل

على علیه السلام مى فرماید: <<شِیعَتِی وَاللَّهِ الْحُلَمَاءُ الْعُلَمَاءُ بِاللَّهِ وَدِینِهِ الْعَامِلُونَ بِطَاعَتِهِ وَأَمْرِهِ الْمُهْتَدُونَ بِحُبِّهِ أَنْضَاءُ عِبَادَةٍ أَحْلاَسُ زَهَادَةٍ صُفْرُ الْوُجُوهِ مِنَ التَّهَجُّدِ عُمْشُ الْعُیُونِ مِنَ الْبُکَاءِ ذُبُلُ الشِّفَاهِ مِنَ الذِّکْرِ خُمُصُ الْبُطُونِ مِنَ الطَّوَى تُعْرَفُ الرَّبَّانِیَّةُ فِی وُجُوهِهِمْ وَالرَّهْبَانِیَّةُ فِی سَمْتِهِمْ مَصَابِیحُ کُلِّ ظُلْمَةٍ... إِنْ شَهِدُوا لَمْ یُعْرَفُوا وَإِنْ غَابُوا لَمْ یُفْتَقَدُوا أُولَئِکَ شِیعَتِیَ الاْءَطْیَبُونَ وَإِخْوَانِیَ الاْءَکْرَمُونَ أَلاَ هَاهْ شَوْقاً إِلَیْهِمْ؛ شیعه من به خدا سوگند! بردبارند، داناى به خدا و دین اند، مطیع امر خدا هستند، هدایت یافتگان به محبّت الهى هستند، تشنه عبادت و ملازم زهد هستند، از شب بیدارى چهره زرد دارند، از اثر گریه چشمهاى فرو رفته و لبهاى گویا به ذکر خدا و شکمهاى خالى به خاطر گرسنگى دارند، خدایى بودن در چهره هاى آنها و رهبانیت در روششان شناخته مى شود، چراغهاى هر تاریکى هستند... اگر آشکار باشند، شناخته نمى شوند (خودنمایى نمى کنند) و اگر غایب باشند، مفقود نیستند (همه به آنها توجه دارند). آنها شیعیان [راستین و] پاکیزه و برادران گرامى من هستند. آه! چقدر شوق [دیدار] آنها را دارم!>>

2. ولایتمدارى

شیعیان هر جا باشند، بر محور ولایت و محبّت اهل بیت علیهم السلام با هم مى جوشند و در راه احیاى امر اهل بیت علیهم السلام تلاش مى کنند و از حمایت همدیگر غافل نمى شوند. على علیه السلام در این باره فرمود: <<شِیعَتُنَا الْمُتَبَاذِلُونَ فِی وَلاَیَتِنَا الْمُتَحَابُّونَ فِی مَوَدَّتِنَا الْمُتَزَاوِرُونَ فِی إِحْیَاءِ أَمْرِنَا الَّذِینَ إِنْ غَضِبُوا لَمْ یَظْلِمُوا وَإِنْ رَضُوا لَمْ یُسْرِفُوا بَرَکَةٌ عَلَى مَنْ جَاوَرُوا سِلْمٌ لِمَنْ خَالَطُوا؛ شیعیان ما بر محور ولایت ما [به همدیگر] بذل و بخشش مى کنند، همدیگر را در مسیر محبّت ما دوست مى دارند، و براى زنده نمودن امر [و ولایت ] ما [اجتماع مى کنند و] به دیدار یکدیگر مى روند؛ کسانى که اگر غضب کنند، ستم نمى کنند و اگر خشنود شوند، اسراف و زیاده روى نمى کنند و برکت بر همسایگان خود و سلامتى [و آرامش] براى همراهان خویش اند.>>

3. عرفان و فضل

شیعه اگر به اهل بیت علیهم السلام محبّت و عشق مى ورزد، از سر آگاهى است؛ چرا که به خدا آگاهى دارند و از اوامر او با خبرند و این خداوند است که در قرآن دستور به محبّت اهل بیت علیهم السلام داده است. شیعه غرق در جلال و جمال الهى است و عارف واقعى و سالک حقیقى کوى دوست مى باشد؛ <<شیعه یعنى مى عشقى زخدا نوشیدن>>.

على علیه السلام در این زمینه مى فرماید: <<شِیعَتُنَا هُمُ الْعَارِفُونَ بِاللَّهِ الْعَامِلُونَ بِأَمْرِ اللَّهِ أَهْلُ الْفَضَائِلِ النَّاطِقُونَ بِالصَّوَابِ مَأْکُولُهُمُ الْقُوتُ وَمَلْبَسُهُمُ الاِْقْتِصَادُ وَمَشْیُهُمُ التَّوَاضُعُ... تَحْسَبُهُمْ مَرْضَى وَقَدْ خُولِطُوا وَمَا هُمْ بِذَلِکَ بَلْ خَامَرَهُمْ مِنْ عَظَمَةِ رَبِّهِمْ وَشِدَّةِ سُلْطَانِهِ مَا طَاشَتْ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَذَهَلَتْ مِنْهُ عُقُولُهُمْ فَإِذَا اشْتَاقُوا مِنْ ذَلِکَ بَادَرُوا إِلَى اللَّهِ تَعَالَى بِالاْءَعْمَالِ الزَّکِیَّةِ لاَ یَرْضَوْنَ لَهُ بِالْقَلِیلِ وَلاَ یَسْتَکْثِرُونَ لَهُ الْجَزِیلَ؛ شیعیان ما عارف به خدا، عمل کننده به امر خدا، داراى فضیلتها، و گویندگان به حقّ و صواب هستند. غذایشان قوت [لا یموت] و لباسشان متوسط و راه رفتنشان با تواضع [و فروتنى] است... آنها را بیمار و دیوانه مى پندارى و حال آنکه چنان نیستند، بلکه خمارى (خاموشى و سکوت) آنها از [درک] عظمت پروردگارشان و شدّت سلطنت الهى است که در دلشان به وجود آمده و عقولشان از آن عظمت متحیّر شده است. پس هر گاه مشتاق الهى شوند، به سوى خداى بلند مرتبه با اعمال پاکیزه سرعت مى گیرند. براى خدا به [اعمال[ کم راضى نمى شوند و [اعمال] زیاد را براى خدا فراوان نمى شمارند.>>

محمد بن حنفیّه مى گوید: وقتى که على علیه السلام بعد از جنگ جمل وارد بصره شد، احنف بن قیس او را دعوت کرد و غذا براى او آماده نمود. پس آن گاه دنبال آن حضرت و اصحابش فرستاد. حضرت آمدند و فرمودند: احنف! یاران [و شیعیان]مرا فرا بخوانید! <<فَدَخَلَ عَلَیْهِ قَوْمٌ مُتَخَشِّعُونَ کَأَنَّهُمْ شِنَانٌ بَوَالٍ فَقَالَ الاْءَحْنَفُ بْنُ قَیْسٍ یَا أَمِیرَ الْمُوءْمِنِینَ مَا هَذَا الَّذِی نَزَلَ بِهِمْ أَ مِنْ قِلَّةِ الطَّعَامِ أَوْ مِنْ هَوْلِ الْحَرْبِ فَقَالَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ لاَ یَا أَحْنَفُ إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ أَحَبَّ أَقْوَاماً تَنَسَّکُوا لَهُ فِی دَارِ الدُّنْیَا تَنَسُّکَ مَنْ هَجَمَ عَلَى مَا عَلِمَ مِنْ قُرْبِهِمْ مِنْ یَوْمِ الْقِیَامَةِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُشَاهِدُوهَا فَحَمَلُوا أَنْفُسَهُمْ عَلَى مَجْهُودِهَا؛ پس گروهى با فروتنى بر او داخل شدند که مانند مَشک خشکیده بودند. احنف گفت: اى امیر مؤمنان! چه بر یاران تو نازل شده است [که این گونه لاغراندام اند]؟ آیا به خاطر کمى غذاست یا ترس از جنگ؟ حضرت که صلوات خدا بر او باد فرمود: نه [هیچ یک از آنها نیست] اى احنف! [بلکه باید گفت:] به راستى خداوند سبحان دوست مى دارد گروهى را که [زهد مى ورزند و] خدا را در دنیا مى پرستند؛ همچون [زهد و] عبادت کسانى که علم به نزدیکى قیامت بر آنها هجوم آورده و آنها نفسشان را بر تلاش براى قیامت قبل از مشاهده قیامت وادار مى کنند.>>

اینکه از شیعه فقط نام بدانیم بد استما نمک گیر چنین لقمه بمانیم بد است

شیعه یعنى کفن سرخ بلا پوشیدنشیعه یعنى مى عشقى ز خدا نوشیدن

4. حُسْن ظاهر و باطن

شیعه هم ظاهر آراسته دارد و هم باطن زیبا و پاکیزه. على علیه السلام در این باب مى فرماید: <<شِیعَتُنا کَالاُْتْرُجَّةِ طَیِّبٌ رِیحُها حَسَنٌ ظاهِرُها وَباطِنُها؛ شیعیان ما مانند ترنج هستند که بوى خوش دارد و ظاهر و باطنش نیکوست.>>

نقش علما در حفظ شیعه

شیعه با اوصاف پیش گفته عزّت و شرف و آبروى اسلام، و نگه دارنده آن است. به این جهت، باید از شیعیان در تمام جهات محافظت شود؛ هم از جان و مالشان و هم از اندیشه و اعتقادشان و همین از ضعف و ناتوانى و جهل و نادانى آنان جلوگیرى مى کند. این مهمّ را امامان معصوم علیهم السلام در دوران حضورشان به خوبى انجام دادند و با تقیّه و پنهانکارى و حتّى با تحمّل زندان و شکنجه و تألّمات روحى و یا پذیرش صلح تحمیلى و... شیعیان را محافظت نمودند.

در دوران غیبت این امر مهمّ به عهده علما و مراجع عظام قرار داده شده است که با رهبرى و هدایتگرى و نظارت بر اعمال و رفتار آنان و با تدبیر خردمندانه از تمام جهات شیعیان را محافظت کنند.

امام صادق علیه السلام در این باره مى فرماید: <<عُلَمَاءُ شِیعَتِنَا مُرَابِطُونَ بِالثَّغْرِ الَّذِی یَلِی إِبْلِیسُ وَعَفَارِیتُهُ یَمْنَعُونَهُمْ عَنِ الْخُرُوجِ عَلَى ضُعَفَاءِ شِیعَتِنَا وَعَنْ أَنْ یَتَسَلَّطَ عَلَیْهِمْ إِبْلِیسُ وَشِیعَتُهُ النَّوَاصِبُ أَلاَ فَمَنِ انْتَصَبَ لِذَلِکَ مِنْ شِیعَتِنَا کَانَ أَفْضَلَ مِمَّنْ جَاهَدَ الرُّومَ وَالتُّرْکَ وَالْخَزَرَ أَلْفَ أَلْفِ مَرَّةٍ لاِءَنَّهُ یَدْفَعُ عَنْ أَدْیَانِ مُحِبِّینَا وَذَلِکَ یَدْفَعُ عَنْ أَبْدَانِهِمْ؛ دانشمندان شیعیان ما مرزداران حدود و ثغورى هستند که شیطان و عفریتهاى او [صف کشى کرده و] متولى آن حدود هستند، و این علما از خروج شیاطین بر ضعفاى شیعه و از اینکه سپاه شیاطین و پیروان ناصب او از آن حدود [حمله کنند و] بر آنها مسلّط شوند، ممانعت مى کنند. آگاه باشید! هر کس از شیعیان ما خود را به این امر خطیر موظّف نماید، هزار مرتبه از کسانى که با رومیان و ترکان و خزر جهاد مى کنند، برتر است؛ زیرا عالم از دین دوستان [و شیعیان] ما دفاع مى کند و رزمندگان از جان شیعیان دفاع مى نمایند.>>

و با توجّه به این وظیفه خطیر علماى شیعه در حفظ شیعیان است که امیر و مولاى شیعیان على علیه السلام مى فرماید: <<مَنْ کَانَ مِنْ شِیعَتِنَا عَالِماً بِشَرِیعَتِنَا فَأَخْرَجَ ضُعَفَاءَ شِیعَتِنَا مِنْ ظُلْمَةِ جَهْلِهِمْ إِلَى نُورِ الْعِلْمِ الَّذِی حَبَوْنَاهُ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَعَلَى رَأْسِهِ تَاجٌ مِنْ نُورٍ یُضِیءُ لاِءَهْلِ جَمِیعِ تِلْکَ الْعَرَصَاتِ...؛ از شیعیان هر که به آیین ما آگاه باشد و شیعیان ناتوان ما را از تاریکى جهل به نور دانش ـ که ما به او بخشیده ایم ـ درآورد، روز قیامت با تاجى از نور بر سر ـ که به تمام اهل محشر نور مى بخشد ـ وارد مى شود... .>>

پاداش شیعیان

قطعا شیعه با آن فضایلى که در دنیا دارد، از جایگاه رفیع و مقام بلند اخروى برخوردار است که در کلمات امامان معصوم علیهم السلام بیان شده است. در اینجا فقط به روایتى از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله خطاب به على علیه السلام درباره پاداش شیعیان اشاره مى کنیم:

از جابر بن عبد اللّه انصارى نقل شده است که: روزى خدمت رسول گرامى اسلام صلى الله علیه و آله بودم، صورت مبارک خود را به جانب على علیه السلام کرد و آن گاه فرمود: اى ابو الحسن! آیا به تو مژده ندهم؟ عرض کرد: آرى یا رسول اللّه! فرمود: این جبرئیل است و از جانب خدا خبر مى دهد که <<قَدْ أَعْطَى شِیعَتَکَ وَمُحِبِّیکَ تِسْعَ خِصَالٍ الرِّفْقَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَالاْءُنْسَ عِنْدَ الْوَحْشَةِ وَالنُّورَ عِنْدَ الظُّلْمَةِ وَالاْءَمْنَ عِنْدَ الْفَزَعِ وَالْقِسْطَ عِنْدَ الْمِیزَانِ وَالْجَوَازَ عَلَى الصِّرَاطِ وَدُخُولَ الْجَنَّةِ قَبْلَ سَائِرِ النَّاسِ وَنُورُهُمْ یَسْعى بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَبِأَیْمانِهِمْ؛ [خداوند] به شیعیان و دوستان تو هفت خصلت عطا کرده است: 1. مدارا در وقت مردن؛ 2. آرامش در موقع وحشت [در عالم قبر]؛ 3. نور در وقت تاریکى [قبر]؛ 4. آسایش به هنگام بیم و هراس؛ 5. عدل و داد در وقت سنجش عمل؛ 6. عبور از [پل] صراط؛ 7. ورود به بهشت پیش از دیگر مردم، درحالى که نورشان پیش رو و سمت راستشان [به سرعت] حرکت مى کند.>>

پدیدآورنده: جواد خرّمى

تحجرگرایى و راهکارهاى امام على علیه السلام در تحجرزدایى

تأملى در مفهوم <<تحجرگرایى>>

<<تحجر>> از بیماریهاى بسیار خطرناک و زیان بارى است که در صورت گسترش آن در بستر جامعه، روند رشد و اصلاحات را متوقف ساخته و نیروهاى شایسته و کارآمد را از حرکت باز داشته، به یأس و نومیدى وامى دارد. همچنین مجال فعالیت عناصر فرصت طلب و شخصیتهاى سودجود و استعمارگر را فراهم مى آورد. از این رو، نه تنها براى فرد متحجر، بلکه براى کل جامعه و نسلهاى آینده پیامدهاى زیان بارى را پدید خواهد آورد.

تأملى در مفهوم <<تحجرگرایى>>

تحجر در لغت به معناى تصلّب و جمود فکرى است، و در تعریف متحجران باید گفت: متحجران کسانى هستند که اولاً، قدرت تعمق در دین و استنباط و فهم احکام شریعت را نداشته اند و ثانیا، همواره اسیر قالبهاى حوادث مى باشند و نمى توانند از صورت ظاهرى حوادث بگذرند و به مبانى و خمیرمایه هاى رخدادهاى اجتماعى برسند.

نکته قابل توجه اینکه هرگاه پدیده <<تحجّر>> یعنى جهل و نادانى در فهم مسائل دینى و سیاسى با تعصب آمیخته شود، مولود شومى به نام دگماتیسم متولد مى شود که به مراتب خطرناک تر از جهل و نادانى صرف مى باشد. به عنوان نمونه، خوارج در اثر درآمیختن قصور فهم و لجاجت و تعصب به یک نیروى اجتماعى خطرناک و مخرّب تبدیل شده بودند.

دگماتیسم همان تحجّرگرایى افراطى است که در اثر انعطاف ناپذیرى مصرّانه متحجران در قبال مقتضیات زمان و اصرار بر حفظ قالبهاى کهن و برداشت روبنایى از دین پدید مى آید و موجب ایستایى رشد اجتماعى و یا انزواى قشر متحجّر مى شود.

حکمت و فرزانگى و روشن بینى از مفاهیم متضاد تحجّر به شمار مى آیند؛ زیرا متحجران در اثر بهره نبردن از عقل و حکمت و بصیرت به مثابه انسانهاى نابینایى هستند که از فضاى حاکم بر اطراف خود کاملاً ناآگاه اند، قدرت تشخیص خطرهاى قریب الوقوع و پیامدهاى منفى یک ایدئولوژى مخرب و خطرناک را که باعث از بین رفتن ایده آلهاى انسانى مى شوند، ندارند و این امور کاملاً مخالف رفتار یک انسان حکیم و فرزانه و تیزبین است.

البته باید توجه داشت، تحجّرگرایى غیر از بنیادگرایى و پایبندى به اصول است؛ زیرا بنیادگرایى با دگرگونى ساختار نظام اجتماعى و سیاسى و فرهنگى در جوامع اسلامى براساس مقتضیات زمان مخالفت ندارد. بنیادگرایان در پى احیاء و نوسازى نهادهاى مدنى جامعه بر مبناى اصول دین مى باشند؛ ولى متحجران نسبت به مبانى دین بى اطلاع و بى اعتنا بوده، حفظ ظاهر و پوسته مکتب را مهم تر از بقاى هسته مى شمارند. از این رو، مانند طالبان به قیمت زیر سؤال بردن اصل عدالت اجتماعى در اسلام با فعالیت اجتماعى و درس خواندن زنان مخالفت مى کنند؛ در حالى که در جوامع موسوم به بنیادگرا در دنیاى معاصر مانند جامعه اسلامى ایران و جامعه شیعه لبنان هرگز با فعالیتهاى مشروع زنان مخالفت نشده است.

از این رو، اسلام (تشیع) در عین برخوردارى از اصول ثابتى چون: توحید و نبوت، و معاد و مسلّمات لایتغیّر، حج، جهاد، صلاة، صوم، حجاب، قصاص و غیره با پدیده تحجر سخت در ستیز است.

بهترین گواه این مدعا نقش حساب شده عقل در فرایند استنباط احکام شریعت مى باشد؛ به طورى که در کنار قرآن و سنّت، عقل به عنوان یکى از منابع مهم استخراج احکام و دستورات شریعت در بستر زمان به حساب مى آید و یکى از کارکردهاى مهم مرجعیت دینى، صدور احکام جدید در مورد موضوعات جدید براساس آیات وروایات و مقتضاى زمان و مکان مى باشد. اکنون پس از درنگ در مفهوم <<تحجّر>> به برخى از مصادیق تحجرگرایى در صدر اسلام و ایران معاصر مى پردازیم.

نمونه هاى تحجّرگرایى

1. چنان که گفتیم، یکى از مظاهر تحجرگرایى، ظاهرنگرى و ناتوانى در تحلیل حوادث اجتماعى و عبور از لایه هاى رویین جریانها و تحولات به لایه هاى زیرین مى باشد. بنابراین، یکى از مصادیق بارز مبتلایان به بیمارى تحجّرگرایى، مردمان عصر حاکمیت امیر مؤمنان علیه السلام هستند. براى نمونه به ماجراى زیر توجه کنید:

اسماء فزارى مى گوید: ما در صفین زیر پرچم عمار بودیم. [ناگاه[ مردى به سویمان آمد و گفت: کدام یک از شما عمّار هستید؟ عمّار گفت: من عمّار هستم.

مرد گفت: وقتى از خانواده ام جدا مى شدم، شکى در گمراهى این قوم نداشتم تا اینکه دیشب دیدم منادى ما آمد به <<لا إله إلاّ اللّه و محمدٌ رسول اللّه( صلى الله علیه و آله )>> شهادت داد و دعوت به نماز کرد. مثل همین دعوت را از سپاه معاویه هم شنیدم. هر دو گروه یک جور نماز خواندیم و هر دو به یک چیز دعوت کردیم. کتاب واحدى را تلاوت کرده ایم، پیامبرمان یکى است. پس از مشاهده این امور، شک مرا بى تاب کرد؛ به گونه اى که دیشب تا صبح بیدارى کشیده ام. سپس گفت: نزد امیر مؤمنان علیه السلام رفتم و ماجرا را برایش گفتم. او به من گفت: <<هَلْ لَقِیتَ عَمَّارَ بْنَ یاسِرٍ؛ آیا عمّار بن یاسر را ملاقات کرده اى؟>> گفتم: نه. گفت: <<فَأَلْقَهْ فَانْظُرْ ما یَقُولُ لَکَ فَاتَّبِعْهُ؛ پس او را ملاقات کن و ببین به تو چه مى گوید؛ [هر چه گفت،[ بدان عمل کن!>>

اگر به شکل استدلال این مرد عرب توجه شود، به روشنى بیمارى تحجّرگرایى را در او مى توان مشاهده کرد. مشکل اصلى او این است که در بند ظواهر و قالبهاى کهن دین دارى بوده است و تمام امورى که او بدان استشهاد نموده، جلوه هاى سطحى و ظاهرى اى است که در میدان صفین مشاهده کرده است. وى با شنیدن شهادتین و دیدن نماز واحد از طرفین درگیر، هر دو گروه را مسلمان و پیرو قرآن و پیامبر صلى الله علیه و آله شمرده و دچار تردید شده است.

در هیچ فراز از استدلال او، سخن از انگیزه أذان گفتن و نماز خواندن طرفین به میان نیامده است. او از خود نپرسید که اگر معاویه، پیامبر صلى الله علیه و آله را قبول دارد و به قرآن معتقد است، چرا در آغاز جنگ آب را بر روى سپاه عراق بست؟ اگر معاویه مرد حق است و در ادعاى دین دارى خویش صداقت دارد، چرا از بیعت با امیر مؤمنان علیه السلام ـ همان که اکثر مسلمانان و سران مهاجر و انصار با او بیعت کرده اند ـ خوددارى کرد و چرا دعوت على علیه السلام را براى مذاکره و گفتگو در آغاز جنگ نپذیرفت.

اینها نشان مى دهد که اساسا این فرد ذهن پرسشگر و جستجوگرى نداشته و گرفتار جمود فکرى و خشک مغزى شده بود. از این رو، حضرت دیدبه جاى اینکه خود به او پاسخ بگوید، بهتر است وى را نزد عمّار بفرستد؛ چرا که عمّار در شرایطى به سر مى برد که انسانهاى عوام را به خود جذب مى کرد؛ زیرا عمار پیرمردى نود ساله بود و پدر و مادرش از اولین شهداى تاریخ اسلام بودند و از همه مهم تر در میان مردم شهرت داشت که پیامبر صلى الله علیه و آله در مورد عمّار فرموده اند: <<تو را یک گروه ستمگر مى کشند.>> از این رو، على علیه السلام دید که اگر او را به سوى عمّار بفرستد، زودتر به نتیجه مى رسد.

2. در دنیاى معاصر نیز جمود فکرى به معناى ضعف در تحلیل تحولات اجتماعى و اسارت در قالبهاى ظاهرى حوادث است. یکى از مظاهر روشن این مطلب، نگاه روشنفکران غربگرا به دگرگونى اروپا در عصر رنسانس مى باشد. در عصر رنسانس، جامعه اروپا در ابعاد مختلف علمى و صنعتى به بالندگى رسید؛ به گونه اى که سیماى فکر و فرهنگ و تمدن مغرب زمین کاملاً با آنچه در قرون وسطى به چشم مى آمد، متفاوت شد. از این رو، به قرون بعد از قرون وسطى، عصر نوزایى یا تولّد مجدد گفته اند. یکى از مهم ترین تحولات نمادین و ظاهرى عصر رنسانس، کنار رفتن دین از عرصه سیاست و حذف کشیشان و کلیسا از عرصه تصمیم گیرى جامعه بوده است. روشنفکران غربگراى ایران که شیفته تجدد و تمدن خیره کننده غرب شده بودند، از عصر مشروطه تا کنون بدون تحلیل زیربنایى علل رشد اروپا در عصر رنسانس، صرفا به خاطر همزمانى حذف دین و کلسیا از صحنه سیاست و مدنیت با رشد علمى و اقتصادى و صنعتى اروپا، علت اساسى رشد اروپا را کنار زدن دین و روحانیت مسیحیت شمرده، بر همین اساس، شرط پیشرفت ایرانیان و مسلمانان را کنار زدن دین اسلام و روحانیت شیعه شمرده اند.

به عنوان نمونه، میرزا فتحعلى آخوندزاده از روشنفکران غربگراى عصر مشروطه چنین مى گوید: <<الآن در کل فرنگستان این مسئله دایر است که آیا عقاید باطله، یعنى اعتقادات دینیه، موجب سعادت ملک و ملت است یا اینکه موجب ذلّت ملک و ملت است؟ کل فیلسوفان آن اقالیم متفق اند در اینکه اعتقادات دینیه موجب ذلّت ملک و ملت است در هر خصوص.>>

این سخنان پس از گذشت حدود یک صد سال از انقلاب مشروطه، امروزه نیز به زبان و ادبیات دیگرى بر سر زبانها جارى است؛ چنان که در سالهاى اخیر در برخى از محافل روشنفکرى گفته شده: مارکس تمام حقیقت را نگفته است؛ دین نه تنها افیون ملّتها، بلکه افیون دولتهاست.

استشهاد به سخن فلاسفه و جامعه شناسان غربى در مورد افیون بودن و یا ذلّت آفرین بودن دین، در کلام این روشنفکران، بزرگ ترین نشانه سطحى نگرى آنان مى باشد؛ چرا که اولاً، کتاب آسمانى و اساسا تعالیم مسیحیت به دست علماى مسیحیت تحریف گردیده است؛ درحالى که قرآن مجید از تحریف مصون مانده و هزاران روایت صحیح از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و پیشوایان معصوم علیهم السلام آیات آن را تفسیر نموده است.

ثانیا، روحانیت مسیحیت به دلیل همدستى با سلاطین جور و فئودالهاى زمین خوار اروپا در خلال تحولات اجتماعى و جنگهاى خونین مذهبى صلیبى و بدعت گذارى در دین، موجبات ناکارآمدى خود را فراهم نموده است؛ در حالى که روحانیت شیعه به علت تبعیت از قرآن و سنّت و استفاده از ابزار عقل و اجتهاد در استنباط احکام، همواره پویایى خود را حفظ نموده و در طول تاریخ معاصر ایران از صفویه تاکنون پیوسته حافظ منافع و مصالح امّت اسلامى در قبال هرزگى سلاطین جور و چپاول استعمارگران بوده است که دفاع از حریم کشور در خلال جنگهاى ایران و روس، نهضت تنباکو و مشروطه و انقلاب اسلامى ایران، شاهد گویاى تکاپوى روحانیت شیعه و نقش کارساز عنصر ایمان اسلامى در برابر سلطه اقتصادى و سیاسى استبداد و استعمار بر این مرز و بوم مى باشد.

و ثالثا، اکنون برخى از متفکران غربى معتقدند حتّى مسیحیت تحریف شده، در حفظ اخلاق و معنویت جوامع غربى در قرون وسطى مؤثر بوده و رکود فکرى و اقتصادى قرون وسطى معلول نقش منفى پادشاهان و فئودالها بوده است.

ولى شاخه ارتجاعى و متحجر روشنفکرى در تاریخ معاصر ایران بدون توجه به تمایزهاى بنیادین مسیحیت و اسلام و روحانیت شیعه و کشیشان مسیحى و دقت در ریشه یابى عوامل زیربنایى تحولات عصر رنسانس، صرفا به تغییرات ظاهرى جامعه اروپا توجه کرده و سعى مى کند با فراهم نمودن همان تغییرات ظاهرى به تمدن غرب دست یابد.

3. شاخه دیگر تحجّرگرایى تحجر در فهم متون دینى و تعالیم آسمانى است. این نوع از تحجر چه در صدر اسلام و چه در دنیاى معاصر بیشتر در جریانهاى مذهبى مشاهده مى شود. به عنوان نمونه، خوارج پس از تحمیل آتش بس بر امیر مؤمنان علیه السلام در خلال جنگ صفین، ناگاه از نظر خود برگشتند و حکمیت را تنها از آنِ خداوند متعال دانستند. از منظر آنها طبق آیه <<اِنِ الْحُکْمُ اِلاَّ لِلّهِ>>؛ <<حکم کردن تنها از آنِ خداست.>> هیچ انسانى حق قضاوت و قانونگذارى ندارد؛ در حالى که آیه مزبور در صدد بیان لزوم هماهنگى قانون و قانونگذارى با احکام الهى است، نه ممنوعیت قانون گذارى براى بشریت؛ ولى خوارج به دلیل بیگانگى با مفاهیم دقیق آیات و تفسیر کلام خدا، صرفا با تکیه بر مفهوم تحت اللفظى یک آیه، امیر مؤمنان علیه السلام را به خاطر پذیرش حکمیت، مجرم و گناهکار خواندند، با آنکه در خود قرآن، خداوند خطاب به مسیحیان مى فرماید: <<وَلْیَحْکُمْ أَهْلُ الاْءِنجِیلِ بِمَآ أَنزَلَ اللَّهُ فِیهِ>>؛ <<و باید اهل انجیل بر وفق آنچه خداوند در آن نازل نموده، حکم کنند.>> یعنى حکم کردن براى غیر خدا نیز جایز است ولکن نباید احکام بشرى برخلاف تعالیم الهى باشد.

امروزه نیز چنین برداشت سطحى گرایانه اى را در برخى از افراد مشاهده مى کنیم که مى گویند از آنجا که طبق روایات امام عصر علیه السلام زمانى ظهور مى کند که ظلم و جور عالم را فرا گرفته باشد، بنابراین ما باید از هر گونه اصلاحگرى و امر به معروف و نهى از منکر بپرهیزیم تا زمینه ظهور امام عصر علیه السلام فراهم آید. آنان بین مقام ثبوت و اثبات خلط کرده اند و از روایاتى که در مقام بیان واقعیتهاى خارجى عصر ظهور مى باشند، احکام تکلیفى و اثباتى استخراج مى کنند.

اگر مسلمانان در عصر غیبت در برابر ظلم و جور و فساد مأمور به سکوت بوده اند، پس به چه دلیل حضرت حجت علیه السلام شیعیان را براى اصلاح امور خویش و رفع اختلافات به فقهاى عادل ارجاع داده است؟ آیا این موضوع موجب حلّ اختلافات شیعیان با یکدیگر و پیشگیرى از ظلم و فساد نیست؟ به علاوه، آیات و روایات متعددى مسلمانان را موظف به امر به معروف و نهى از منکر کرده و سکوت در برابر ظلم و ستم را به منزله همکارى با ظالمان شمرده است.

پیامدهاى تحجّرگرایى

مهم ترین پیامد منفى تحجرگرایى، فراهم آمدن بستر مناسب براى رشد جریان نفاق و فتنه انگیزى است. معمولاً متحجران آتش گیره ارزانى براى استعمارگران و شیاطین و فرصت طلبان مى باشند و چنان که گذشت، متحجران به دلیل ناتوانى در تحلیل رخدادهاى اجتماعى، به سرعت دچار شبهه و سردرگمى مى شوند و یا با تصمیمهاى عجولانه موجب پیدایش اغتشاش و هرج و مرج مى گردند. از این رو، عناصر فرصت طلب با آگاهى از این مسئله ابتدا با ایجاد شایعه و شبهه و یا با برپا کردن فتنه، زمینه بروز هرج و مرج و یا انحراف مسیر حرکت جامعه به سوى مقاصد شوم خود را فراهم مى آورند و پس از نیل به مقاصد خویش نقاب از چهره گرفته، بر مرکب جامعه سوار مى شوند. این حقیقتى است که بارها در تاریخ تکرار شده است.

به عنوان نمونه، در عصر حاکمیت امیر مؤمنان علیه السلام منافقانى چون طلحه و زبیر و مروان بن حکم و معاویه چنین ترفندى را به کار گرفتند و تا حد زیادى به اهداف خود نایل آمدند. آنها ابتدا به بهانه ناکارآمدى دولت عثمان و بى لیاقتى در اداره امور مملکت اسلامى، مردم نادان را به شورش علیه او تهییج کردند و پس از شکل گیرى شورش در مدینه، زمینه قتل وى را فراهم آوردند؛ ولى وقتى عثمان به قتل رسید وعلى علیه السلام به خلافت دست یافت، آن حضرت را مسئول قتل عثمان شمرده، به بهانه خون خواهى خلیفه مظلوم (عثمان)! مردم بصره و شام را تحریک کرده، دو جنگ جمل و صفین را علیه آن حضرت به راه انداختند. سپس در خلال جنگ صفین با بر نیزه کردن قرآنها، خوارج؛ این جاهلان متعصب را فریب دادند و زمینه جنگ نهروان را فراهم ساختند و به دنبال آن خود بر مرکب خلافت سوار شده، حکومت را از دست اهل بیت علیهم السلام ، این رهبران دلسوز امت پیامبر صلى الله علیه و آله ، گرفتند و بزرگ ترین ظلم و جفا را بر همان متحجران جاهل که با دست خویش آنها را به قدرت رسانده بودند، روا داشتند.

در تاریخ معاصر ایران نیز همین ماجرا تکرار شد؛ ولى ا ین بار روشنفکران سکولار متحجر در عین داشتن ظاهرى روشنفکرانه، فریب استعمار انگلیس را خوردند. آنها به دلیل اینکه گمان مى کردند علت رشد دنیاى غرب، گریز از دین و روحانیت بوده، مسیر انقلاب مشروطه را که در آغاز با هدف عدالت خواهى آغاز شده بود، با هدایت سفارت انگلیس به سوى مشروطه غربى و دین ستیزى منحرف نمودند و با وسوسه هاى استعمار انگلیس کمر به حذف دین از عرصه قانونگذارى و حذف رهبران روحانى مشروطه از کادر رهبرى نهضت بستند و شهید بزرگوار شیخ فضل اللّه نورى را به دار آویخته، مرحوم بهبهانى را ترور کردند؛ اما سرانجام استعمار انگلیس حکومت را به دست آنها نداد و همه آنها را نوکر و خدمتگذار یک قزاق بى سواد به نام رضاخان پهلوى کرد.

آرى، متحجران همانند ابزارى در دست سیاستمداران کهنه کار و چهره هاى مکّار جامعه هستند که پس از اتمام تاریخ مصرفشان به دور افکنده مى شوند و همچون کاتالیزرى براى انتقال قدرت از دست اصلاحگران راستین به دست اصلاحگران دروغین عمل مى کنند.

پدیدآورنده: جواد سلیمانى

زبان شریعت، شیخ مرتضى انصارى واعظ رحمه الله

تولد و شهرت

محدث و واعظ پرآوازه قم، حاج شیخ مرتضى انصارى واعظ قمى از معروف ترین خطباى شیعه در دوران معاصر، به سال 1323 ق در میان خاندانى معروف به فضل و تقوا دیده به جهان گشود. پدرش مرحوم آقا شیخ محمدحسین از زهاد شهر قم و از معتمدین بزرگان مذهبى قم به شمار مى آمد و نسب این بزرگوار به شیخ الطائفه جناب سعد بن عبدالله بن ابى خلف اشعرى قمى، صحابى بزرگوار و جلیل القدر امام حسن عسکرى علیه السلام مى رسد.

تولد و شهرت

شیخ مرتضى درجات زهد و معنویت را در چنین خانواده اى کسب کرد و مقدمات و سطوح متوسطه و عالى حوزه علمیه را از محضر فرزانگان وارسته علمى همانند آیات عظام: ادیب تهرانى، میرزا محمد همدانى، شیخ محمدعلى حائرى قمى، آخوند ملاعلى همدانى، سید محمدتقى خوانسارى و... به خوبى فرا گرفت و آن گاه در سال 1347 ق در درس پر خیر و برکت آیة اللّه العظمى حائرى یزدى، مؤسس حوزه علمیه قم، حضور یافت و در شمار شاگردان برجسته و مبرّز وى در آمد.

گویند: حاج شیخ مرتضى پیش از آنکه ملبس به لباس مقدس روحانیت شود، روزى در تیمچه بزرگ بازار، برفراز منبر مشغول سخنرانى بود که آیة اللّه حائرى وارد مجلس شد.

آن بزرگوار وقتى شیوه سخنرانى و بیان رسا و شیرین وى را مشاهده کرد، او را نزد خود طلبید و فرمود: نام شما چیست و چرا تاکنون معمم نشده اى؟ شیخ مرتضى در جواب گفت: آقا! نام من شیخ مرتضى است و تاکنون در خودم صلاحیت معمم شدن و پوشیدن لباس مقدس روحانیت را ندیده ام.

آیة اللّه حائرى فرمود: ان شاء اللّه که شیخ مرتضى انصارى بوده باشید. از همان تاریخ وى در میان مردم و علما به شیخ مرتضى انصارى معروف و مشهور گردید.

سپس فرمود: تو بهترین کسى هستى که شایستگى عمامه نهادن را دارد. فردا من به حجره ات در مدرسه فیضیه مى آیم و عمامه بر سرت مى گذارم.

هجرت ثمربخش

یکى از اقدامات ارزشمند و جاویدان آیة اللّه العظمى حائرى اعزام مبلغ به شهرستانها بود. وى از بانیان اصلى و از بنیانگذاران واقعى طرح هجرت علما و شایستگان براى تبلیغ به شهرستانها بود.

او به منبر و اهل منبر بهاى بسیار مى داد و معتقد بود منبر جایگاه پیامبر صلى الله علیه و آله است و بایسته است که مجتهدان و متکلمان زبردست از فراز آن با مردم سخن بگویند و عقاید و باورهاى دینى مردم را درست نمایند. حاج شیخ از اینکه منابر جولانگاه نااهلان، کم مایگان، مکتب ندیده گان و... قرار گیرد و از این راه، آسیبهاى جدّى به عقاید و باورهاى دینى مردم وارد شود، بسیار رنج مى بردند و ابراز تأسف و تأثر مى کردند.

یکى از ابتکارات آن بزرگوار این بود که فقط به نیازهاى موقت مردم نمى اندیشید، بلکه نیازهاى فکرى و عقیدتى مردم را نیز مورد توجه ویژه قرار مى داد و شمارى از مبلغان را به صورت دائمى (هجرت بلندمدت) به شهرستانها اعزام مى کرد و این باعث شد بسیارى از مردم شهرها به برکت وجود عالمان دینى در محل زندگى شان با آداب و تربیت اسلامى آشنا شوند و با تأسیس مساجد و مدارس دینى، طلبه هاى فاضل و اثر گذار در فرهنگ و آداب مردم، تربیت شدند. چنین شد که فضاى دینى و معنوى کشور روز به روز گسترش یافت و جهل و نادانى از ساحت جامعه شیعى دامن برچید.

یکى از آن شخصیتهاى ارزشمند که افتخار شاگردى آیة اللّه حائرى را داشته و توسط معظم له براى ارشاد و هدایت مردم به منطقه گرکان آشتیان اعزام گردید، آیة اللّه حاج شیخ مرتضى انصارى واعظ قمى است که به مدت 10 سال در این سامان اقامت گزید و مشغول وعظ، خطابه، ارشاد و هدایت مردم گردید و قلوب مردم آن دیار را با احکام و معارف اسلامى نورانى ساخت.

گنجینه اى گرانبه

آیة اللّه شیخ محمدرضا طبسى درباره موفقیت هجرت شیخ مرتضى انصارى قمى مى گوید: <<مرحوم آقاى انصارى حسب الامر آیة اللّه حائرى، چندین سال براى اقامه جماعت و ترویج دین به قصبه گرکان ـ دو فرسخى آشتیان ـ رفت و مردم آن سامان را با مواعظ و خطابه هاى خود ارشاد نمود. در حقیقت دین مردم گرکان و آشتیان تاکنون مرهون اقامت چندین ساله وى و زحمات بى دریغ و شبانه روزى اش بوده است.>>

محقق عالى قدر مرحوم سید عبدالعزیز طباطبایى در این باره مى گوید:

<<آقاى انصارى در این مدت نهایت بهره و استفاده را از اوقات خویش برد و هم نسلى متدین تربیت کرد و هم دوره کتاب بحار الانوار چاپ کمپانى را به همراه خود برد و از ابتداى آن به انتهایش رفت و از آخر به اولش آمد و همه را دقیق مطالعه کرد و به خاطر سپرد. او به اندازه اى در حدیث شناسى متبحر و چیره دست بود که هر حدیثى را از او مى پرسیدند، با ذکر دقیق منبع آن که در چه جلد و چه بابى است، پاسخ مى داد.>>

شیخ مرتضى از دیدگاه فرزانگان

حاج شیخ مرتضى انصارى پس از مدت 10 سال اقامت در منطقه آشتیان به زادگاهش بازگشت و به ارشاد و هدایت مردم قم و سایر شهرستانها پرداخت. وى که مهارت ویژه اى در احادیث و اخبار اهل بیت علیهم السلام داشت، همواره منابرش مورد توجه علما و دانشوران و مردم متدین قرار مى گرفت. صاحب دائرة المعارف تشیع مى نویسد که حاج شیخ مرتضى انصارى قمى حافظ بیش از 30 هزار حدیث بود و به همین جهت، از این گنجینه گرانبها در منابرش به خوبى بهره مى برد.

حضرت آیة اللّه صافى گلپایگانى فرمودند:

<<در یک مجلس شمردم تا هفتاد حدیث در یک موضوع خواند.>>

آیة اللّه سبحانى فرمودند:

<<در یک شب اربعین، پاى منبر او بودم. او چهل حدیث با لفظ اربعین خواند و همه را توضیح داد. منبرش به قدرى مفید و با ارزش بود که همه، از عالى و دانى و از فقیه و مجتهد تا آدمهاى عادى از منبرش استفاده مى بردند و حضور در پاى منبر او را بر همه چیز ترجیح مى دادند.>>

فقیه پارسا و مجاهد حضرت آیة اللّه مشکینى رحمه الله در خطبه هاى نماز جمعه قم، 22 رجب 1418 ق فرمود: <<زمانى که ما وارد قم شدیم، آقاى انصارى بسیار مشهور بود. او در هر منبرش بیش از یکصد حدیث مى خواند. من از صدا و سیما مى خواهم نوارهاى ایشان و امثال او را پیدا کنند و براى مردم پخش نمایند. اینها به گردن مردم حق دارند. اینها بودند که دین مردم را حفظ کردند.>>

زبان شریعت

حاج انصارى واعظ، سالى در ماه مبارک رمضان به نجف اشرف دعوت گردید و در آنجا و نیز در کربلاى معلى به سخنرانى پرداخت که مورد توجه بزرگان نجف واقع شد.

یکى از فضلاى نجف مى گوید: <<ایشان یک سال در ماه مبارک رمضان، در مسجد شیخ انصارى نجف اشرف به منبر رفت. آیة اللّه خویى شبها در مسجد خضراء درس مى فرمود. ما به ایشان مى گفتیم: آقا! درس را زودتر تعطیل کنید تا به منبر آقاى انصارى هم برسیم. ایشان پرسید: مگر آقاى انصارى در منبر چه مى گوید که شما مى خواهید از درس من کم کنید؟ گفتیم: آقا! منبر ایشان گفتنى نیست، شنیدنى است و باید خود بشنوید و ببینید. ایشان، شبى درس را زودتر تعطیل کرد و به مجلس انصارى حاضر شد و از کثرت نقل احادیث در شگفت ماند و فرمود: آرى، شما حق دارید؛ این مجلس خیلى قابل استفاده است. و از آن روز به بعد هر شب درس را کمى زودتر تعطیل مى کرد.>>

خطابه هاى تأثیرگذار

بیان شیوا و جذاب، نفوذ کلام و گیرایى سخن، تواضع و فروتنى، اخلاق و متانت و پرهیز از تشریفات، از ویژگیهاى واعظ معروف قم بود. وجود او در روزگارى که فساد و فحشا و بى دینى در سراسر ایران رواج داشت، براى جامعه متدین و مسلمان بسیار مغتنم بود. مسافرتهاى تبلیغى او همراه با سخنرانیهاى پرشور و حرارتش موجبات هدایت افراد و اشخاص آلوده به گناه و معاصى را در پى داشت که به نمونه هایى از آن اشاره مى شود:

الف. آن بزرگوار مى گوید:

<<زمانى در شبهاى محرم در تهران، پس از نماز مغرب و عشا سه مجلس را اداره مى کردم. طیب خان رضایى که بعدها توبه کرد و در حمایت از نهضت حضرت امام توسط رژیم اعدام گردید، پیش من آمد و مرا براى مجلس بار فروشان (میدان شوش) دعوت کرد. عذر آوردم و گفتم: طیب خان! من پس از نماز سه مجلس دارم و دیگر به مجلس شما نمى رسم؛ وانگهى ساعت از نیمه شب هم مى گذرد. او گفت: آقاى انصارى! ما ده بیست نفر بودیم که همه جور کارهاى خلاف را انجام مى دادیم و در اثر منبرهاى پارسال شما از همه آنها دست کشیدیم.

حالا مى خواهى بیا، مى خواهى نیا؛ ولى من شما را چه دعوت ما را قبول کنى و چه قبول نکنى، به زور هم که شده مى آیم مى برم. من هم قبول کردم و فکر کردم که مجلسم بسیار خلوت است؛ امّا وقتى رفتم، دیدم مجلس مالامال از جمعیت است و از بهترین مجالس من در تهران شد.>>

ب. مرحوم حجة الاسلام حاج شیخ محمدعلى انصارى مى گوید:

<<در زمان رضاخان و پس از آن، در رشت و بندر انزلى در اثر سیطره حزب توده، فحشا و منکرات رواج پیدا کرده بود، در چنین شرایط سختى عدّه اى از متدینین بندر انزلى به فکر فرو رفته، از مرحوم حاج شیخ مرتضى انصارى دعوت کردند که دو ماه محرم و صفر براى تبلیغ به آن شهر برود. چند روز به ماه محرم باقى مانده و من با مرحوم اخوى در منزل نشسته بودم که تلگراف دعوت مجدد و یادآورى و آمادگى اهالى رسید. آن مرحوم که قبلاً قول داده بود و از طرفى با شرایط سخت که حزب توده ایجاد کرده بود، رو به رو بود، به فکر فرو رفت که چه کند؟ دیوان حافظ در کنارم بود، گفتم: مى خواهید تفأّلى از حافظ بگیریم؟ گفت: بد نیست. تفأّلى گرفتم و این شعر بیامد:

دیده ما چو به امید تو دریا است چربه تفرج گذرى بر لب دریا نکنى

وى آن سال را بدان شهر رفت. با نماینده حزب توده ملاقات و از وى قول گرفت که با وى مزاحمتى نداشته باشد و تبلیغات دینى را آغاز کرد. با همت وى، دو باب حمام و دو مسجد جدید ساخته شد و مساجد متروکه و مخروبه نیز تعمیر گردید. مى گفت: دیدم نامه هاى زیادى نوشته مى شود و از گرانى پول حمام شکایت دارند. در منبر پرسیدم: آقایان! گرانى پول حمام به من چه ربطى دارد؟

گفتند: آقا! تا وقتى شما به این شهر نیامده بودید، غالب مردم نماز نمى خواندند و براى غسل به حمام نمى رفتند. اکنون مردم اهمیت نماز را در یافته اند و نیازمند حمام و غسل هستند و حمام کم و گران است. از این رو، ایشان دو باب حمام ساختند.>>

مرحوم حاج انصارى واعظ به خاطر تشویق مردم براى ایجاد مساجد و بناهاى خیریه در اغلب شهرها آثار بسیارى از خود بر جاى گذاشته است که از جمله تعمیر مسجد امام حسن عسکرى علیه السلام و مسجد جامع قم و نیز مسجدى در خیابان حاج زینل قم و توسعه مسجد ارک تهران و... از برکات آن بزرگوار و با همّت مردم خیّر و مسلمان بنا گردیده است.

واقعه مدرسه فیضیّه

حضرت امام رحمه الله در آخرین روزهاى سال 1341 ش و در روز چهارشنبه بعد از پایان درس طى نطقى فرمود که به خاطر مسائل پیش آمده، ما امسال عید نداریم و اعلامیه اى نیز با همین مضمون صادر کردند؛ و دلیل آوردند که این روزها روز مصیبت ما و مصیبت اسلام است. این اعلامیه تأثیرگذار، باعث عصبانیت رژیم طاغوت گردید و به همین منظور مى خواست به شکلى از بزرگان حوزه به ویژه از حضرت امام رحمه الله انتقام بگیرد؛ لذا قبل از تحویل سال با استقرار نیروهاى کماندو در اطراف مدرسه فیضیه برنامه اش را به مرحله اجرا گذاشت.

روز دوم عید همان سال مصادف با 25 شوال و شهادت امام جعفر صادق علیه السلام مراسم سوگوارى توسط حضرت آیة اللّه گلپایگانى در مدرسه فیضیه برپا گردید. ابتدا آقاى آل طه به منبر رفت و درباره شخصیت امام صادق علیه السلام سخن گفت و بعد از ایشان مرحوم حاج شیخ مرتضى انصارى واعظ معروف روى منبر قرار گرفت. با آغاز سخنرانى ایشان، مزدوران رژیم با فرستادن صلواتهاى بى جا و سردادن شعار جاوید شاه و غیره، در صدد بر هم زدن نظم مجلس برآمدند. تلاشهاى مرحوم انصارى براى حفظ آرامش جلسه و ساکت کردن این افراد به جایى نرسید و سخنرانى ایشان به ناچار قطع شد.

به دنبال آن عوامل رژیم وارد مدرسه شده، شروع به ضرب و شتم طلبه ها و روحانیون، شکستن در و پنجره ها، سوزاندن کتب مذهبى و قرآنها و عمامه ها و... نمودند که باعث شهید شدن عدّه اى از طلاب مظلوم از جمله یکى از طلاب گیلانى به نام سید یونس رودبارى و نیز زخمى شدن تعداد زیادى از طلاب گردید.

مرحوم حاج انصارى در ابتداى سخن با لحن ملایم به قصد آرام ساختن ایادى مزدور و رژیم اظهار داشت: <<ما با کسى سر جنگ نداریم. ما در اینجا جمع شده ایم تا براى ششمین پیشواى شیعیان ذکر مصیبتى بکنیم و اگر حرفى مى زنیم، سخنى مى گوییم، جز نصیحت مشفقانه منظورى نداریم. ما وظیفه داریم خیر و صلاح ملک و ملّت را... .>> که سخنان ایشان با صداى صلوات یکى از عوامل رژیم قطع شد و یکى دیگر از آنان از منبر بالا آمد تا بلندگو را از جلو او بکشد. آقاى انصارى هم یک پله پایین آمد و بلندگو را از دست او کشید و فریاد برآورد:

آى مردم! آى مسلمانهایى که از صدها فرسخ راه به این شهر مقدس آمده اید، به شهر و دیار خود که بازگشتید، به همه برسانید که دیگر به روحانیت اجازه ذکر مصیبت براى رئیس مذهب جعفرى هم نمى دهند. در اثر هجوم دژخیمان، آیة اللّه گلپایگانى و مرحوم انصارى به یکى از حجرات مدرسه فیضیّه پناهنده شدند و بعد از خاتمه درگیرى، مرحوم انصارى از طریق رودخانه متوارى شد و تا مدت 40 روز مخفیانه زندگى مى کرد.>>

فساد ستیزى

مرحوم حاج انصارى واعظ در مبارزه با کانون ظلم و ستم و نیز علیه مظاهر فساد و فحشا و منکرات بسیار فعّال بود که به یک نمونه آن اشاره مى شود:

در زمان متفقین (1321 ش) چند باب مغازه شراب فروشى در مجاورت آستانه وجود داشت و از طرفى به علت خشکسالى، مردم قم به ویژه اغلب کشاورزان از داشتن آب محروم و در مضیقه بودند. در همین راستا، آب رودخانه قم توسط مردم <<محلات و نیم آورد>> به پشتیبانى قدرت نخست وزیر وقت، صدر الاشراف محلاتى، به کلى به روى مردم قم بسته شد. اعتراضات مردم قم هم به جایى نرسید. به ناچار مردم به ویژه کشاورزان قم به ستوه آمدند و با تهیه ماشینهاى متعدد براى در هم شکستن بندهاى سدّ آب رودخانه بر آن شدند تا راهى محلاّت شوند. درگیرى و زد و خورد طرفین قطعا منجر به کشته شدن افرد مى گردید.

حاج انصارى واعظ با درک موقعیت خطیر و براى جلوگیرى از فتنه بزرگ، بر فراز منبر رفت و آیات شریفه سوره واقعه را قرائت و به تفسیر و توضیح آن پرداخت.

آیات مبارکه عبارت اند از: <<أَ فَرَأَیْتُمْ ما تَحْرُثُونَ * أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزّارِعُونَ... أَ فَرَأَیْتُمُ الْماءَ الَّذِی تَشْرَبُونَ * أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ * لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً فَلَوْ لا تَشْکُرُونَ>>.

آن گاه فریاد برآورد: <<اى مردم! چرا جماعتها را به هم مى زنید؟ اگر مى خواهید انقلاب کنید که نتیجه بگیرید، پس بریزید شراب فروشیها را به هم بزنید که در این شهر دینى و مذهبى، علیه قرآن و مقدسات مذهبى اشاعه منکرات نکنند. شما درِ این مغازه ها را ببندید، من از آسمان به شما آب مى دهم! جنگ کردن لازم نیست.

مردم بعد از استماع سخنان تأثیرگذار آن واعظ آبرومند، به خیابانها ریختند و با در هم شکستن مشروب فروشیها و آتش زدن مراکز فحشا و منکرات، محیط خیابانهاى اطراف منبرش به قدرى مفید و با ارزش بود که همه، از عالى و دانى و از فقیه و مجتهد تا آدمهاى عادى از منبرش استفاده مى بردند و حضور در پاى منبر او را بر همه چیز ترجیح مى دادند

آستانه مقدسه را پاک سازى نمودند. شگفت آنکه به قدرت الهى، عصر همان روز ابرهایى در آسمان پدیدار شد و باران شدید باریدن گرفت و سیلى در رودخانه قم جارى گردید و تمام باغات و زراعات قم و اطراف آن به برکت این نعمت خدادادى سیراب شد.

رحلت

سرانجام این خطیب شهیر عالم اسلام، پس از عمرى موعظه و ارشاد و خدمت به اسلام، قرآن و اهل بیت علیهم السلام و باقى گذاردن آثار نیک و پس از پشت سر نهادن یک دوره بیمارى، در تاریخ چهارشنبه 27 مرداد ماه 1350 ش، مطابق با 26 جمادى الاول 1391 ق در سن 70 سالگى به دیدار معبود شتافت. پیکر پاکش با تشییع با شکوه که با تعطیلى بازار قم همراه بود، بعد از نماز مرحوم آیة اللّه مرعشى نجفى در قبرستان شیخان به خاک سپرده شد.

پدیدآورنده: محمدتقى ادهم نژاد